تعمیر دستگاه طیف‌ سنج فلوئورسانس اشعه ایکس XRF

  • صفحه اصلی
  • تعمیر دستگاه طیف‌ سنج فلوئورسانس اشعه ایکس XRF

دستگاه XRF (X-Ray Fluorescence Spectrometer) یکی از مهم‌ترین ابزارهای آنالیز عنصری در آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، معدنی، متالورژی، شیمی و کنترل کیفیت صنعتی است.
این دستگاه با استفاده از پرتو ایکس، می‌تواند ترکیب شیمیایی مواد جامد، پودر، فلز، شیشه، پلیمر و حتی مایعات را به‌صورت غیرتخریبی (Non-destructive) اندازه‌گیری کند.

اما دقت و صحت نتایج XRF تنها زمانی تضمین می‌شود که:

  • لوله X-ray (X-Ray Tube) سالم باشد،
  • آشکارساز (Detector) در شرایط ایده‌آل کار کند،
  • مسیر اپتیکی تمیز و هم‌تراز باشد،
  • و سیستم خلأ (Vacuum) و خنک‌کاری درست عمل کند.

در ماد طب سرویس، با سال‌ها تجربه در تعمیر، سرویس و کالیبراسیون دستگاه‌های XRF از برندهای Bruker، Rigaku، PANalytical، Thermo، Spectro، Olympus، Hitachi و Oxford،
ما خدماتی ارائه می‌دهیم که دقت و تکرارپذیری دستگاه شما را به شرایط کارخانه‌ای بازمی‌گرداند.

هدف ما فقط رفع خطا نیست بلکه بازگرداندن صحت آنالیز و ولیدیشن دقیق طیفی XRF طبق استانداردهای بین‌المللی است.

تعمیر تخصصی دستگاه xrf

دستگاه XRF چیست و چگونه کار می‌کند؟

XRF (X-Ray Fluorescence Spectrometer) یک طیف‌سنج پرتو ایکس است که با تابش اشعه X به نمونه، موجب برانگیختگی الکترون‌های لایه‌های درونی اتم‌ها می‌شود.
وقتی این الکترون‌ها به حالت اولیه برمی‌گردند، انرژی مشخصی به‌صورت پرتو فلوئورسانس X آزاد می‌کنند که برای هر عنصر منحصربه‌فرد است.

نتیجه:
هر عنصر، انرژی مشخصی در طیف XRF تولید می‌کند — بنابراین دستگاه می‌تواند ترکیب دقیق ماده را با درصد وزنی یا اتمی تعیین کند.

فرآیند عملکرد XRF به زبان ساده:

  • پرتو X از منبع (X-Ray Tube) به سمت نمونه تابیده می‌شود.
  • الکترون‌های درونی تحریک شده و پرتو فلوئورسانس تولید می‌شود.
  • این پرتو توسط آشکارساز (Detector) ثبت می‌گردد.
  • نرم‌افزار، داده‌ها را تحلیل و طیف عنصری نهایی را نمایش می‌دهد.

انواع دستگاه های XRF

توضیحات کاربرد نوع دستگاه
اندازه‌گیری سریع و دقیق با وزن کم، معمولاً دارای سیستم خنک‌کاری هوایی آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، QC مواد اولیه Bench-top XRF (رومیزی)
توان بالا، سیستم خلأ و خنک‌کاری پیشرفته، مناسب برای نمونه‌های حجیم صنایع فلز، معدن، سیمان، پتروشیمی Floor-standing / Industrial XRF (صنعتی)
قابل‌حمل، باتری‌دار، مناسب برای معدن یا QC در محل بازرسی میدانی و کنترل مواد خام Portable / Handheld XRF

خطاها و خرابی‌های رایج در دستگاه XRF و روش‌های رفع آن

دستگاه XRF از نظر اپتیکی، الکترونیکی و نرم‌افزاری بسیار حساس است.
خرابی در هر بخش، از Tube گرفته تا Detector یا سیستم خلأ، می‌تواند باعث افت دقت، خطای انرژی یا حتی توقف کامل دستگاه شود.
در ادامه مهم‌ترین خطاهای XRF، دلایل آن و راه‌حل‌های تخصصی ماد طب سرویس آورده شده است.

۱. خطای X-Ray Tube (منبع پرتو ایکس)

شرح:
Tube یکی از گران‌ترین و حیاتی‌ترین اجزای دستگاه است. وظیفه آن تولید پرتو X است که اگر دچار افت ولتاژ یا نشتی شود، کل سیستم خاموش می‌شود.

نشانه‌ها:

  • خطای “Tube HV Error” یا “X-Ray Not On”
  • کاهش شدید سیگنال یا توقف دستگاه در مرحله Initialize
  • گرم شدن بیش از حد دستگاه

دلایل رایج:

  • نشتی در Tube یا خرابی مبدل HV
  • خرابی کابل HV یا ماژول منبع تغذیه
  • ضعف در سیستم خنک‌کاری

راه‌حل تخصصی ماد طب سرویس:

  • تست ولتاژ Tube و جریان خروجی
  • بررسی سیستم خنک‌کاری (آب‌گرد یا فن)
  • تعویض Tube یا HV Power Supply با قطعه OEM
  • تنظیم مجدد مدار محافظت از Tube

2. خطای Detector (آشکارساز Si-PIN / SDD)

شرح:
Detector وظیفه ثبت پرتوهای بازتابی از نمونه را دارد. هر گونه خرابی در این بخش باعث نویز بالا یا افت رزولوشن می‌شود.

نشانه‌ها:

  • طیف تخت یا نویز غیرعادی
  • خطای “Detector Not Ready” یا “No Counts Detected”
  • جابه‌جایی پیک‌های انرژی

دلایل رایج:

  • خرابی خنک‌کاری Peltier یا TEC
  • آلودگی در پنجره Detector
  • خرابی برد آنالیزور سیگنال (AMP Board)

راه‌حل ماد طب سرویس:

  • تمیزکاری اپتیکی Detector با ابزار مخصوص
  • تعویض ماژول TEC یا برد آنالیزور
  • تست رزولوشن انرژی با استاندارد Fe-Kα و Cu-Kα
  • تنظیم Gain و Offset با نرم‌افزار کالیبراسیون

3. خطای Vacuum System (سیستم خلأ)

شرح:
سیستم خلأ برای حذف هوا از مسیر پرتو و افزایش دقت عناصر سبک (Na تا Mg) حیاتی است.

نشانه‌ها:

  • ارور “Vacuum Error” یا “Pressure Too High”
  • ناتوانی در شروع اندازه‌گیری
  • صدای غیرعادی پمپ

دلایل رایج:

  • نشتی در محفظه نمونه
  • خرابی شیر سلونوئیدی یا سنسور فشار
  • گرفتگی مسیر پمپ

راه‌حل تخصصی:

  • تست نشتی با فشار منفی
  • سرویس کامل پمپ و تعویض اورینگ‌ها
  • تعویض سنسور خلأ و تنظیم زمان تخلیه

۴. خطای High Voltage Power Supply (HVPS)

شرح:
منبع تغذیه ولتاژ بالا برق Tube را تأمین می‌کند و خرابی در آن باعث خطای Tube Current یا HV Fault می‌شود.

نشانه‌ها:

  • ارور “HV Error / Tube Overcurrent”
  • نوسان در شدت پرتو
  • خاموش شدن دستگاه هنگام شروع اسکن

دلایل رایج:

  • خرابی ترانسفورمر HV
  • اتصالی در کابل HV
  • نوسانات برق شهری

راه‌حل ماد طب سرویس:

  • تست ماژول HV با Load Dummy
  • تنظیم جریان خروجی و حفاظت Overcurrent
  • تعویض قطعات آسیب‌دیده با نمونه OEM

۵. خطای نرم‌افزاری یا Firmware

شرح:
خطاهای نرم‌افزاری معمولاً مربوط به ارتباط بین کنترلر و ماژول‌های Tube یا Detector است.

نشانه‌ها:

  • پیام “Communication Lost” یا “Analyzer Not Found”
  • توقف نرم‌افزار هنگام اسکن یا Calibration

دلایل رایج:

  • خرابی در Firmware کنترلر
  • اشکال در پورت ارتباطی RS232 / USB / LAN
  • نصب نادرست نرم‌افزار یا درایور

راه‌حل ماد طب سرویس:

  • به‌روزرسانی Firmware اصلی دستگاه
  • نصب مجدد نرم‌افزار تحلیل XRF (SPECTRA, SuperQ, Pro-Trace و …)
  • تست ارتباط سریال و تنظیم Baud Rate صحیح

۶. خطای Cooling System (سیستم خنک‌کاری)

شرح:
خنک‌کاری مناسب Tube و Detector برای حفظ پایداری حرارتی و جلوگیری از آسیب قطعات حیاتی است.

نشانه‌ها:

  • افزایش نویز پایه (Baseline Drift)
  • خطای “Cooling System Fault”
  • خاموش شدن دستگاه پس از چند دقیقه کار

دلایل رایج:

  • گرفتگی مسیر آب یا خرابی فن
  • کمبود مایع خنک‌کننده یا نشتی در مدار
  • خرابی سنسور دما

راه‌حل ماد طب سرویس:

  • سرویس پمپ خنک‌کاری و تمیزکاری رادیاتور
  • تعویض مایع Coolant و تنظیم جریان
  • بررسی سنسور دما و کنترلر

۷. آلودگی در مسیر اپتیکی و Sample Chamber

شرح:
گردوغبار، روغن، یا بخارات شیمیایی روی مسیر اپتیکی باعث خطای انرژی و پیک‌های اضافی می‌شود.

نشانه‌ها:

  • افزایش نویز
  • پیک‌های اضافی (Ghost Peaks)
  • کاهش شفافیت طیف

راه‌حل ماد طب سرویس:

  • تمیزکاری مسیر نوری با هوای خشک (Dry Nitrogen)
  • سرویس کامل Sample Chamber و تعویض فیلترها
  • تست انرژی با استانداردهای Multi-Element

۸. Drift در نتایج آنالیز (Energy / Intensity Drift)

شرح:
در XRF، Drift به معنای تغییر تدریجی در شدت یا موقعیت پیک‌هاست که معمولاً ناشی از ناپایداری دمایی یا نرم‌افزاری است.

نشانه‌ها:

  • اختلاف مقادیر بین آنالیزهای متوالی
  • تغییر موقعیت پیک‌ها در انرژی‌های پایین

راه‌حل ماد طب سرویس:

  • اجرای Daily Calibration و Drift Correction
  • کنترل دمای محیط و سیستم خنک‌کاری
  • بررسی و تنظیم مجدد Gain نرم‌افزاری

جدول خلاصه خطاها و راه‌حل‌های XRF

نوع خطا علت محتمل راه‌حل تخصصی ماد طب سرویس
X-Ray Tube Error افت ولتاژ، خرابی خنک‌کاری تست HV، تعویض Tube
Detector Error خرابی TEC یا برد سیگنال تمیزکاری، تنظیم Gain، تعویض TEC
Vacuum Error نشتی یا خرابی پمپ تست نشتی، تعویض اورینگ
HV Fault نوسان برق، خرابی منبع تغذیه تعویض HVPS، تست جریان
Software Error Firmware معیوب یا ارتباط ضعیف آپدیت نرم‌افزار و پورت‌ها
Cooling Fault خرابی پمپ یا فن تعویض Coolant، تنظیم دما
Optical Contamination آلودگی مسیر اپتیکی تمیزکاری و تست شفافیت
Drift in Spectrum ناپایداری دما یا نرم‌افزار تنظیم Daily Calibration

خدمات تخصصی ماد طب سرویس برای دستگاه XRF

دستگاه XRF (طیف‌سنج فلوئورسانس پرتو ایکس) به‌دلیل ماهیت اپتیکی و الکترونیکی پیچیده‌اش، نیازمند سرویس توسط تیمی متخصص در زمینه‌ی پرتو ایکس، اپتیک، الکترونیک دقیق و طیف‌سنجی تحلیلی است.
در ماد طب سرویس، تمام خدمات تعمیر، سرویس و کالیبراسیون دستگاه‌های XRF مطابق با استانداردهای کارخانه (OEM) و با استفاده از تجهیزات و نرم‌افزارهای کالیبراسیون معتبر انجام می‌شود.

در ادامه، فهرست خدمات تخصصی ما را ببینید.

تعمیر دستگاه طیف‌ سنج فلوئورسانس اشعه ایکس XRF

۱. تنظیم و کالیبراسیون اپتیکی XRF (Optical Alignment & Calibration)

شرح:
تنظیم مسیر اپتیکی و انرژی پرتو X برای دقت طیفی حیاتی است.
هرگونه انحراف در زاویه پرتو، آلودگی در Collimator یا Drift در Detector می‌تواند باعث تغییر پیک‌های انرژی شود.

اقدامات ما:

  • تراز اپتیکی Tube و Detector
  • تنظیم Collimator و مسیر عبور پرتو
  • کالیبراسیون انرژی با استانداردهای مرجع (Fe-Kα، Cu-Kα، Ag-Lα)
  • بررسی رزولوشن و Signal-to-Noise Ratio

نتیجه:
بازگشت دقت انرژی و شدت، و اطمینان از صحت نتایج آنالیز.

۲. تعمیر و تعویض Tube (X-Ray Tube Repair & Replacement)

شرح:
Tube قلب دستگاه XRF است و فرسودگی یا نوسان جریان آن، کل عملکرد را مختل می‌کند.

اقدامات ما:

  • تست جریان خروجی و ولتاژ HV
  • بررسی سیستم خنک‌کاری Tube
  • تعویض Tube با نمونه OEM (Rh, Ag, Mo, W Anode)
  • تنظیم مدار محافظت از Tube و نرم‌افزار کنترل

نتیجه:
افزایش توان تابش، حذف خطاهای HV Error، و بهبود پایداری انرژی.

۳. سرویس و تنظیم آشکارساز (Detector Service & Energy Calibration)

شرح:
Detector از نوع Si-PIN، SDD یا Ge وظیفه اندازه‌گیری انرژی فلوئورسانس را دارد.
افت کارایی در آن باعث نویز بالا یا تغییر موقعیت پیک‌ها می‌شود.

اقدامات ما:

  • تمیزکاری اپتیکی Detector
  • تنظیم ولتاژ بایاس و خنک‌کاری (TEC)
  • کالیبراسیون انرژی با عناصر استاندارد
  • رفع خطاهای “Detector Not Ready” و “Noise Overflow”

نتیجه: بهبود رزولوشن انرژی (Energy Resolution) و افزایش دقت آنالیز عناصر سبک و سنگین.

۴. سرویس سیستم خلأ (Vacuum System Maintenance)

شرح:
خلأ در XRF برای اندازه‌گیری عناصر سبک (Na، Mg، Al، Si) ضروری است.
نشتی کوچک در این سیستم می‌تواند کل نتایج را بی‌اعتبار کند.

اقدامات ما:

  • تست نشتی با فشار منفی
  • سرویس کامل پمپ خلأ (Rotary یا Diaphragm)
  • تعویض اورینگ‌ها و فیلتر روغن
  • بررسی سنسور فشار و تایمر Vacuum

نتیجه: افزایش پایداری فشار، حذف ارور “Vacuum Error” و بهبود آنالیز عناصر سبک.

۵. تعمیر و تنظیم منبع ولتاژ بالا (HV Power Supply)

شرح:
HVPS جریان و ولتاژ مورد نیاز Tube را تأمین می‌کند. هر نوسان کوچک در آن، مستقیماً بر توان تابش اثر دارد.

اقدامات ما:

  • تست مدار HV با Dummy Load
  • تعویض خازن‌ها و ترانس HV
  • تنظیم ولتاژ خروجی و مدار محافظت Overcurrent
  • بررسی اتصالات زمین (Ground Safety)

نتیجه: ولتاژ پایدار، افزایش طول عمر Tube و حذف خطاهای “HV Fault” یا “Tube Overcurrent”.

۶. سرویس سیستم خنک‌کاری (Cooling System Service)

شرح:
سیستم خنک‌کاری وظیفه حفظ دمای Tube و Detector در محدوده بهینه را دارد.

اقدامات ما:

  • شست‌وشوی مدار خنک‌کاری و تمیزکاری رادیاتور
  • تعویض مایع خنک‌کننده (Coolant)
  • تست عملکرد سنسور دما و فن‌ها
  • تنظیم جریان آب یا هوا

نتیجه: افزایش عمر Tube، کاهش نویز حرارتی و ثبات انرژی در طول اسکن‌های طولانی.

۷. به‌روزرسانی نرم‌افزار و Firmware

شرح:
نرم‌افزار کنترل XRF (مثل SuperQ، SPECTRA، Pro-Trace، X-LabPro) وظیفه‌ی مدیریت Tube، Detector و تحلیل داده‌ها را دارد.

اقدامات ما:

  • نصب آخرین نسخه نرم‌افزار OEM
  • به‌روزرسانی Firmware ماژول‌های Tube و Detector
  • تست ارتباط RS232 / USB / LAN
  • رفع خطاهای “Communication Lost” و “Analyzer Not Found”

نتیجه: پایداری نرم‌افزاری بالا، حذف خطاهای ارتباطی و سرعت بیشتر در تحلیل داده‌ها.

۸. ولیدیشن عملکرد و صدور گواهی QC & Calibration Certificate

شرح:
پس از پایان تعمیر، ماد طب سرویس دستگاه را با تست‌های استاندارد کالیبره و تأیید می‌کند.

اقدامات ما:

  • اجرای تست Energy Calibration و Resolution
  • بررسی پایداری Count Rate و Drift
  • استفاده از مواد مرجع (SRM / CRM)
  • صدور گواهی رسمی QC & Calibration Certificate قابل ردیابی (Traceable)

نتیجه: تأیید رسمی صحت عملکرد XRF و اطمینان از دقت آنالیز در بازه‌های استاندارد.

۹. آموزش اپراتور و تحویل گزارش فنی کامل

شرح:
پس از پایان سرویس، گزارش فنی کامل به مشتری ارائه می‌شود و در صورت نیاز، آموزش اپراتوری تخصصی XRF انجام می‌شود.

گزارش شامل:

  • وضعیت اولیه و نهایی دستگاه
  • قطعات تعویض‌شده
  • نتایج تست QC و Calibration
  • توصیه‌های نگهداری آینده

فرآیند کاری ماد طب سرویس در تعمیر و سرویس دستگاه XRF

در ماد طب سرویس، تعمیر دستگاه XRF فقط به تعویض قطعه محدود نمی‌شود؛ بلکه شامل تحلیل فنی، تنظیم اپتیکی، تست الکترونیکی، کالیبراسیون انرژی و کنترل کیفیت نهایی (QC) طبق استانداردهای بین‌المللی است.
در ادامه، مراحل کاری ما از ثبت درخواست تا تحویل نهایی دستگاه را ببینید

مرحله ۱: ثبت درخواست و مشاوره فنی اولیه

مشتریان از طریق تماس تلفنی، واتساپ یا فرم وب‌سایت، مشخصات دستگاه XRF خود را اعلام می‌کنند (برند، مدل، نوع Tube و نوع Detector).

اقدامات ماد طب سرویس:

  • بررسی اولیه نوع دستگاه (Bruker، Rigaku، PANalytical، Thermo، Spectro، Olympus، Hitachi، Oxford)
  • تحلیل اولیه نوع خطا (Tube / Detector / Vacuum / Software)
  • ارائه دستورالعمل ایمن‌سازی (مثلاً خاموش‌کردن Tube یا بستن Valve خلأ در صورت Overheat)

هدف: جلوگیری از آسیب‌های ثانویه و شناسایی سریع منبع خطا

مرحله ۲: دریافت دستگاه یا اعزام کارشناس به محل

در تهران و شهرهای بزرگ، کارشناسان ما دستگاه XRF را در محل سرویس می‌کنند.
در سایر شهرها، دستگاه با بسته‌بندی ایمن و قفل Tube برای جلوگیری از ضربه ارسال می‌شود.

اقدامات:

  • ثبت وضعیت اولیه دستگاه (عکس، ویدیو، گزارش فنی)
  • بررسی شرایط محیطی (دما، تهویه، ولتاژ برق، لرزش میز)

هدف: مستندسازی وضعیت پیش از تعمیر و تضمین ایمنی دستگاه

مرحله ۳: عیب‌یابی تخصصی (Diagnostic & Energy Analysis)

در کارگاه ماد طب سرویس، دستگاه با ابزار دقیق تست می‌شود تا منبع واقعی خطا شناسایی گردد.

اقدامات:

  • تست ولتاژ HV و جریان Tube
  • بررسی رزولوشن Detector و خنک‌کاری TEC
  • تست پمپ خلأ و فشار سیستم
  • بررسی کابل‌های HV و Main Board
  • تست ارتباط نرم‌افزاری با ماژول‌ها (Communication Test)

هدف: تعیین دقیق ریشه خطا – اپتیکی، الکترونیکی یا نرم‌افزاری

مرحله ۴: ارائه پیش‌فاکتور و تأیید مشتری

پس از عیب‌یابی کامل، گزارش فنی شامل:

  • نوع خرابی،
  • قطعات معیوب،
  • زمان تعمیر،
  • هزینه تقریبی
    به مشتری ارسال می‌شود.

هیچ اقدامی قبل از تأیید رسمی انجام نمی‌شود.

هدف: شفافیت کامل در هزینه و روند فنی

مرحله ۵: انجام تعمیر، سرویس و کالیبراسیون

پس از تأیید، تیم فنی ماد طب سرویس مراحل زیر را انجام می‌دهد:

  • تعمیر یا تعویض Tube، Detector، HVPS یا پمپ خلأ
  • تنظیم مسیر اپتیکی و هم‌ترازی Tube–Detector
  • کالیبراسیون انرژی با عناصر استاندارد (Fe, Cu, Ag)
  • بررسی پایداری و اجرای Drift Test

هدف: بازگرداندن دستگاه به دقت کارخانه‌ای (Factory Accuracy)

مرحله ۶: کنترل کیفیت و تست نهایی (QC & Validation)

تمام دستگاه‌ها بعد از تعمیر وارد فاز تست نهایی می‌شوند تا صحت نتایج آنالیز تأیید گردد.

تست‌های استاندارد شامل:

  • Energy Calibration Test
  • Signal-to-Noise Ratio Test
  • Resolution Validation
  • Stability / Drift Test
  • Accuracy Test با مواد مرجع (CRM)

در پایان، گواهی QC & Calibration Certificate برای دستگاه صادر می‌شود.

هدف: اطمینان از صحت نتایج طیفی و قابلیت استناد علمی

مرحله ۷: تحویل نهایی و پشتیبانی پس از سرویس

پس از پایان تست‌ها، دستگاه با گزارش کامل فنی تحویل داده می‌شود.

گزارش شامل:

  • نوع خطا و علت اصلی
  • قطعات تعمیر یا تعویض‌شده
  • نتایج تست QC
  • توصیه‌های نگهداری آینده

مشتری تا ۳۰ روز پس از تحویل از پشتیبانی فنی رایگان ماد طب سرویس برخوردار است.

هدف: تضمین رضایت کامل مشتری و پایداری عملکرد دستگاه

سرویس دستگاه xrf

نکات نگهداری و پیشگیری از خرابی XRF

  1. دستگاه را در محیطی با دما بین ۲۰ تا ۲۵ درجه و رطوبت زیر ۶۰٪ نگهداری کنید.
  2.  سیستم خنک‌کاری را ماهی یک‌بار بررسی کنید (سطح Coolant و عملکرد فن‌ها).
  3.  قبل از هر آنالیز، دستگاه را حداقل ۱۵ دقیقه Warm-up کنید تا Tube و Detector پایدار شوند.
  4.  از ورود گردوغبار یا بخارات شیمیایی به Sample Chamber جلوگیری کنید.
  5.  در صورت بروز ارورهای “Vacuum Error” یا “HV Fault”، بلافاصله دستگاه را خاموش و با کارشناسان ماد طب سرویس تماس بگیرید.
  6.  سرویس دوره‌ای هر ۶ ماه و کالیبراسیون سالانه را در برنامه نگهداری آزمایشگاه ثبت کنید.