ستون فقرات شناسایی فاز، تعیین پارامتر شبکه، بلورینگی، اندازه کریستالایت و تنش پسماند در آزمایشگاههای مواد، سرامیک، معدن، سیمان و نانو است.
اما دقت نتایج XRD وابسته به کالیبراسیون زاویهای (θ–2θ)، سلامت گونیومتر، تراز اپتیکی، Tube و دتکتور است. هر اختلالی مثل Peak Shift، FWHM زیاد، Background بالا یا شدت کم میتواند کل نتایج را بیاعتبار کند.
در ماد طب سرویس، تعمیر، سرویس و کالیبراسیون XRD را مطابق دستورالعملهای OEM برای برندهای Bruker، Rigaku، PANalytical/Malvern، Shimadzu و Thermo انجام میدهیم.
در XRD، پرتو X با طولموج مشخص به نمونه بلوری تابیده میشود. بهواسطهی قانون براگ (Bragg)، امواج بازتابشده از صفحات شبکه با شرط nλ=2dsinθn\lambda = 2d\sin\thetanλ=2dsinθ تداخل سازنده میدهند و پیکهای پراش در زاویههای مشخص ثبت میشوند. موقعیت پیکها → پارامتر شبکه/فاز؛ پهنای پیک → اندازه کریستالایت/کرنش؛ شدتها → ساختار و بافت.
| جزء | وظیفه | نکات خرابی رایج |
|---|---|---|
| X-ray Tube (Cu/Co/Mo) | تولید پرتو X | افت توان، ناپایداری HV، Overheat/Chiller Fault |
| Optics & Monochromator | انتخاب طولموج/کاهش Kβ | Optics & Monochromator انتخاب طولموج/کاهش Kβ آلودگی/بدتنظیمی → Background بالا |
| Soller/Slits/Knife-edge | کنترل واگرایی/رزولوشن | شل بودن/آلودگی → پهن شدن پیکها |
| Goniometer (θ–2θ, ω, φ, χ) | جابجایی زاویهای دقیق | بکلش، خطای انکودر/استپر، misalignment |
| Sample Stage/Spinner | نگهداشت/چرخش نمونه | لقی مکانیکی، خطای تراز |
| Detector (PSD/Scintillation/CCD) | ثبت پراش | نویز بالا، پیکسل معیوب، Dead-time |
| Software/Controller | کنترل حرکت/جمعآوری داده | Communication Error، Drift نرمافزاری |
| Vacuum/Chiller (برخی مدلها) | حذف هوا/خنککاری Tube | نشتی/افت فشار، خطای دما |
دقت XRD به Tube، اپتیک، گونیومتر (θ–2θ)، Stage نمونه و دتکتور وابسته است. هر اختلالی میتواند باعث Peak Shift، کاهش شدت، پهنشدن پیک (FWHM بالا) یا Background زیاد شود. در ادامه مهمترین عیوب، علائم، دلایل و راهحل تخصصی ماد طب سرویس را میبینید.
نشانهها: همه پیکها نسبت به کارت مرجع، به یک سمت جابهجا شدهاند (Offset ثابت).
دلایل محتمل:
نشانهها: شمارش (Count) پایین، پیکها ضعیف یا ناپیدا.
دلایل محتمل:
نشانهها: پهنای پیکها افزایش یافته، رزولوشن پایین.
دلایل محتمل:
نشانهها: سطح زمینه (Baseline) بالا، نسبت سیگنال به نویز کم.
دلایل محتمل:
نشانهها: پیکها دوشاخه یا شبحی کنارشان دیده میشود.
دلایل محتمل:
نشانهها: ارورهای حرکت، متوقف شدن در Scan، صدای غیرعادی.
دلایل محتمل:
نشانهها: “Tube HV Error”، “X-Ray Not On”، دمای بالا.
دلایل محتمل:
نشانهها: نویز غیرعادی، Dead-time بالا، پیکسلهای معیوب.
دلایل محتمل:
نشانهها: پیکهای زاویه پایین جابهجا؛ وابستگی به ضخامت/بستر.
دلایل:
10) مشکلات نرمافزاری/ارتباطی
نشانهها: “Communication Lost”، توقف در جمعآوری داده، Crash.
دلایل:
ما در ماد طب سرویس، XRD را مطابق رویههای OEM و با ابزارهای کالیبراسیون معتبر برای برندهای Bruker، Rigaku، PANalytical/Malvern، Shimadzu، Thermo سرویس میکنیم. تمرکز ما فقط «رفع ارور» نیست؛ هدف، بازگرداندن دقت زاویهای و شدت به سطح کارخانه و ارائهی گواهی QC قابل ردیابی است.
اقدامات:
نتیجه: حذف Peak Shift، بهبود رزولوشن (FWHM پایینتر) و افزایش تکرارپذیری.
اقدامات:
نتیجه: شدت پایدار، حذف ارورهای “Tube HV Error / X-Ray Not On” و طول عمر بیشتر Tube.
اقدامات:
نتیجه: Background پایینتر، نسبت S/N بالاتر و پیکهای شارپتر.
اقدامات:
نتیجه: توقف خطاهای حرکت، پیکهای غیر دوشاخه و دقت زاویهای پایدار.
اقدامات:
نتیجه: رزولوشن بهتر، شمارش پایدار و حذف پیکسلهای معیوب/نویزهای تصادفی.
اقدامات:
نتیجه: شدت یکنواخت، کاهش جهتگیری ترجیحی و کاهش خطاهای Displacement/Transparency.
اقدامات:
نتیجه: پایداری نرمافزار، جمعآوری داده سریعتر و روشهای قابل تکرار برای تیم شما.
اقدامات:
نتیجه: دقت تأییدشده، قابل استناد در گزارشهای پژوهشی و کنترل کیفیت صنعتی.
نتیجه: کاهش خرابی ناگهانی و هزینههای سنگین، بیشینهسازی Uptime.
اقدامات:
نتیجه: کاهش خطای انسانی، ثبات نتایج و انتقال دانش در تیم
خروجی: برگه پذیرش + چکلیست عیبهای اعلامی.
خروجی: صورتجلسه وضعیت اولیه + اندازهگیریهای پایه (Intensity/Background/FWHM).
خروجی: گزارش ریشهیابی + برآورد زمان/هزینه.
خروجی: QC & Calibration Certificate (Traceable) + فایلهای مرجع.
پشتیبانی فنی ۳۰ روزه